„Muzyka to spieniona fala kosmicznej ciszy.” (Krzysztof Ziewacz)

Muzyka jest przejawem istnienia absolutu, uduchowioną materią o ogromnej mocy. Obosiecznym narzędziem potrafiącym wyciszać lub potęgować emocje. Czasoprzestrzenną strukturą dźwiękową opartą na rytmie, melodii i harmonii. Sztuką, wyrazem tożsamości zbiorowej. Świadectwem kultury człowieka. Tęsknotą jednostki. Wibracją. Terapią.

Muzyka powinna zapalać płomień w sercu mężczyzny i napełniać łzami oczy kobiety. Ludwig Van Beethoven

Diagnoza. Muzyka chorego świata.
Współczesny człowiek kompletnie zatracił harmonię. Przyczyny szukać można w zalewie tandety. Media nastawione na zysk hołdują oglądalności i słuchalności. Reklamodawcy naciskają na rozgłośnie, żądając tzw. “masowej sieczki”. Uznanie zdobywają przede wszystkim wykonawcy o nienagannej fizjonomii. To czy mają talent muzyczny to sprawa drugoplanowa wobec nadrzędnej medialności. Z powodu bezsensownych kryteriów panuje efekciarstwo. Skutek jest zgubny, bo muzyka penetruje nasze wnętrze psychofizyczne i często zaburza harmonię. Tak rodzi się chory zgiełk, targowisko próżności, robactwo, które zaraża nasze emocje. Dobra muzyka jednak nadal brzmi, dźwięki dobywają się z antyjarmarcznej niszy. Wielu ludzi jednak nie dociera do prawdziwej sztuki. A jeśli ją odnajdują w końcu… zaczyna ich uleczać!

Moda na muzykoterapię.
Na Zachodzie psychoterapia muzyką zdobywa sobie pełnoprawne obywatelstwo, stałe, trwałe miejsce w szpitalach i klinikach. Nawet kino ostatnio porusza te dźwięczne struny. Piękny przykład stanowi tu szwedzki film „Sa som i himmelen” opowiadający o muzyku i w pewnym sensie o terapii muzyką, ukazujący leczniczą z jednej strony i jakże niszczycielską z drugiej, moc muzyki. Leczenie muzyką jako forma psychoterapii znajduje coraz większe wykorzystanie w rehabilitacji, gdzie pełni rolę kinezoterapii oddechowej, ruchowej albo korekty wad postawy. Należy podkreślić także kompleksowe działania muzykoterapii w pedagogice specjalnej, w pracy z dziećmi upośledzonymi umysłowo, w zaburzeniach zachowania, w pracy z dziećmi autystycznymi czy z dziećmi z rodzin patologicznych. Coraz powszechniej muzykoterapia wykorzystywana jest również jako forma resocjalizacji więźniów czy pracy z osobami uzależnionymi od nałogów (szczególnie w alkoholizmie i narkomanii).

Fugi, fale i fazy.
Mózg pracuje w zakresach 6 – ciu fal, które odpowiadają stanom świadomościowym. Szczegółami zajmę się w artykule o mózgu, który zrodził się przy okazji niniejszego. Ale, ale do rzeczy. Najlepiej się uczymy przy muzyce o rytmie alfa czyli częstotliwości od ok. 7 Hz do ok. 13 Hz. Jak wpływa na nas dźwięk zilustrować można przykładem gongu wywołującego pozytywne skojarzenia, inaczej nie byłby stosowany podczas mszy św. Współcześni metodolodzy egipscy wskazują na gongi jako instrumenty o silnym działaniu relaksacyjnym. Działają one niezwykle kojąco, gdyż wykonane są z właściwego stopu metali i dzięki temu uzyskują odpowiednią barwę dźwięku oraz wybrzmienie. Warto podkreślić znaczenie muzyki w poszczególnych fazach naszego biologicznego rytmu. Inaczej słuchamy muzyki zimą, a inaczej latem. Zimą kochamy dźwięki obciążone ładunkiem emocjonalnym i ciepłem, a więc formy wokalno-instrumentalne. Latem jesteśmy tak zrelaksowani samą aurą, że wystarczy muzyka instrumentalna. Podobnie jest też w mniejszej skali: rankiem dynamiczna, pobudzająca, dająca kopa; a nocą muzyczne pejzaże, struktury z wolna zarastające ciszą.

Pojęcie "Muzykoterapia"
Współcześnie obowiązującą w Polsce definicję muzykoterapii wprowadził prof. Mirosław Janiszewski (1993), który określił, iż muzykoterapia jest dziedziną wykorzystującą muzykę w sposób ukierunkowany, wielofunkcyjny, kompleksowy i systematyczny w celach uzupełnienia leczenia zabiegowego, farmakologicznego, rehabilitacyjnego, psychoterapii i pedagogiki specjalnej.

Muzykoterapia receptywna
” Muzykoterapia receptywna stosowana jest zazwyczaj w schorzeniach o charakterze psychogennym. Najczęściej stosowana jest w nerwicach, schorzeniach psychicznych i psychosomatycznych oraz w innych chorobach organicznych, którym towarzyszą objawy nerwicowe” (M. Janiszewski; 1998).

ZASIĘG ODDZIAŁYWANIA MUZYKOTERAPII OBEJMUJE między innymi:
wspomaganie leczenia pacjentów szpitalnych o różnych schorzeniach;
uzupełnienie leczenia sanatoryjnego;
terapię dzieci z zaburzeniami funkcjonowania społecznego;
formę leczenia w zakładach psychiatrycznych;
psychoterapię;
pracę z pacjentami o różnym stopniu upośledzenia umysłowego;
pacjentów rehabilitacyjnych (np. w rehabilitacji kardiologicznej, oddechowej);
dzieci i młodzież z wadami postawy;
terapię z dziećmi autystycznymi;
zajęcia z pensjonariuszami placówek opieki społecznej;
terapię osób uzależnionych o nałogów;
terapię w schorzeniach nerwicowych różnego pochodzenia;
działania rewalidacyjne dzieci i młodzieży;
resocjalizację.

Muzykoterapia aktywna obejmuje zastosowanie podstawowych form aktywności muzycznej, takiej jak ruch przy muzyce, gra na instrumentach, śpiew i ćwiczenia mowy, działania twórcze z uwzględnieniem określonego celu leczniczego. Jej celem jest ogólnie rozumiana aktywizacja pacjenta pobudzająca poszczególne zmysły, wykorzystywana prawie we wszystkich działach związanych z terapią i lecznictwem, głównie w rehabilitacji i pedagogice specjalnej. Stosowana także w gimnastyce korekcyjnej, w usprawnianiu różnych dysfunkcji narządowych, w terapii chorób układu oddechowego i krążenia oraz wszędzie tam, gdzie lecznicze ćwiczenia ruchowe stymulowane są muzyką.

Przede wszystkim są to ćwiczenia:
kształtujące aparat ruchu;
metrorytmiczne;
uwrażliwiające na elementy dzieła muzycznego;
improwizacje: ruchowe, głosowe i instrumentalne;
interpretacje ruchowe utworów muzycznych;
śpiewanie piosenek;
realizacja kanonów głosowo-ruchowych;
taniec;
ćwiczenia relaksacyjne;

Muzykorelaksacja
Łagodna forma relaksu mająca za zadanie spełniać funkcje równoważące napięcia i stresy codziennego życia. Relaksacja przebiega dwufazowo: część pierwsza to partia odreagowująco – wyzwalająca i druga odprężająca. Nieocenione efekty głębokiego odprężenia, wynikają ze zmian fizjologicznych zachodzących w naszym organizmie, podczas przechodzenia fal mózgowych ze stanu beta do alfa. Nasz oddech ulega zwolnieniu, co wiąże się z mniejszą ilością pobieranego tlenu i z jego zmniejszonym zużyciem. Zmniejsza się także liczba uderzeń serca na minutę. Obniża się również ciśnienie krwi, a także poziom mleczaków we krwi (odpowiedzialnych za uczucie niepokoju). Nasz system odpornościowy ulega wzmocnieniu, mięśnie odpoczywają, lepiej się czujemy, a to korzystnie wpływa także na nasz wygląd. Celem ćwiczeń odreagowująco – wyzwalających jest oczyszczenie umysłu oraz aktywacja pacjenta. Uzyskanie u pacjenta stanu uspokojenia, wyciszenia emocjonalnego oraz równowagi psychicznej. Odbywa się to za pomocą prostych zadań muzyczno-ruchowych z wykorzystaniem głosu i ruchu ciała. Niekiedy w tych zadaniach proponuje się również użycie instrumentów perkusyjnych. Tego typu terapia skutkuje podwyższoną odpornością na codzienny stres. Najczęściej stosowane metody to TRENINGI AUTOGENNY SCHULTZ’A i JACOBSONA.

Spieniona struktura musi drgać.
Dla mnie muzyka jest najpiękniejszym światem poza fizycznych doznań. Nie wytrzymałbym ciszy. Poraziłaby mnie swoim ciężarem metafizycznym. Muzyka jest lżejsza, nawet ta gęsta, skondensowana jak poezja. Mam 40 lat i już to wiem z całą pewnością. Muzyka jest moją miłością dozgonną. Nie utraciłem bowiem moich muzycznych ideałów. Wierność oznacza czasem także i postęp! Muszę to wypuścić: mnie muza wywala w kosmos!

Opracował Krzysztof Ziewacz