!@(uploads/osteoporoza03.jpg:L120 popimg: “…SŁOŃCE DODA CI SKRZYDEŁ…”) Schyłek życia to niestety okres często kojarzony z „madejowym łożem”. Osteoporoza to kolejna przypadłość cywilizacyjna, która na skutek nadmiernej łamliwości kości unieruchamia ludzi w wieku emerytalnym. Społeczeństwa postindustrialne starzeją się, wzrasta odsetek ludzi w wieku powyżej 75 roku życia, narastają zatem problemy społeczno – ekonomiczne (rosną koszty opieki medycznej). Z w/w przyczyn Światowa Organizacja Zdrowia podjęła działania uświadamiające i uczyniła obecną dekadę 10-cioleciem „Kości i Stawów 2000 – 2010”.

Osteoporoza (zrzeszotowienie kości)

Definicja Światowej Organizacji Zdrowia głosi: “Osteoporoza jest uogólnioną chorobą metaboliczną kości, charakteryzującą się niską masą kostną, upośledzoną mikroarchitekturą tkanki kostnej, a w konsekwencji zwiększoną jej łamliwością i podatnością na złamania”. Mówiąc najprościej, osteoporoza to choroba, która dotyczy kości, powoduje ich osłabienie i sprawia, że mogą one ulec złamaniu dużo łatwiej niż u osoby zdrowej.

Obrót kostny. Mechanizm odbudowy kości.

Kość będąc aktywną tkanką nieustannie poddawana jest procesom uszkadzania (kumulacja mikrourazów), odnowy i naprawy. Komórki kostne (osteoblasty – komórki odnowy, i osteoklasty – komórki “kościogubne”) korzystając z genetycznej matrycy (mikroarchitektury) wymieniają uszkodzone “stare kości” na “nowe “. Opisany powyżej proces – tzw. “obrót kostny” – wymienia od 2 do 10 % tkanek rocznie charakteryzując się zmiennym tempem. Do 30-go roku życia przeważają procesy kościotworzenia i tak na przykład obserwujemy budowę szkieletu. Po 50-tym roku życia, a zwłaszcza po menopauzie u kobiet, zaczyna przeważać kościoniszczenie i stopniowy ubytek masy kostnej. Osteoporozą zagrożone mogą także być kobiety w ciąży i karmiące piersią, oraz bardzo szybko rosnące dzieci. Wraz z wiekiem proces odradzania się tkanki kostnej jest jednak coraz wolniejszy. Generalnie najbardziej narażone są kobiety w okresie menopauzy i mężczyźni po 70 – tym roku życia. Dlatego tak bardzo ważną rolę odgrywają hormony: estrogen u kobiet i testosteron u mężczyzn, które działają ochronnie, ich niedobór sprzyja rozwojowi choroby. Nadmiar kortykosteroidów może doprowadzić do rozwoju osteoporozy steroidowej.

!@(uploads/osteoporoza01.jpg:R120 popimg: “…GDYBY KÓZKA…”)Osteoporoza bezobjawowa

Wczesna osteoporoza jest bezobjawowa. Zwykle wykrywamy ją podczas badań densytometrycznych robionych „z rozsądku” u osób zdrowych. Chory nie czuje osteoporozy tak jak innych chorób np. nadciśnienia tętniczego. Pierwszym objawem jest złamanie, tak jak pierwszym symptomem nadciśnienia tętniczego – wylew krwi do mózgu, a miażdżycy – zawał serca. Skutkiem choroby są złamania przy małych urazach: nadgarstka, kręgów, bioder, żeber i innych kości. Częstość złamań rośnie z wiekiem. Złamania są przyczyną bólu i powikłań ze strony układu krążenia, oddechowego, pokarmowego. Największym problemem są złamania biodra, gdyż śmiertelność wynosi 20-40%. Pacjenci po złamaniu biodra wymagają opieki do końca życia.

Do przyczyn wystąpienia osteoporozy pierwotnej należą:

- menopauza (zwłaszcza wczesna)
- zaawansowany wiek

O osteoporozie wtórnej decydują:

- uwarunkowania genetyczne
- szczupła budowa ciała lub nadwaga (obciążenie)
- zła dieta (ubogobiałkowa oraz ubogowapniowa)
- picie alkoholu
- palenie papierosów
- nadmierne spożywanie kawy
- przyjmowanie leków : kortykosteroidów, nasennych, hormonów tarczycy
- inne choroby: cukrzyca, reumatoidalne zapalenie stawów, kamica nerkowa,

Objawy

Do najczęstszych objawów przy jawnej osteoporozie należą:
bóle kości długich pod wpływem obciążenia,
obniżenie wzrostu (złamania kompresyjne kręgów) i ból kręgosłupa oraz jego kifotyzacja,
złamania kości przy niewielkich urazach (szczególnie niebezpieczne są złamania szyjki kości udowej, ale często łamią się kość ramienna – bliższy i dalszy odcinek kości promieniowej)

Rozpoznano u mnie osteoporozę. Co dalej ?

Osteoporoza powinna być leczona pod kontrolą lekarską. Samodzielne leczenie dietą i lekami bez recepty nie jest wystarczające. Najważniejszym elementem walki z osteoporozą jest wczesne rozpoznanie. Badaniem służącym rozpoznaniu osteoporozy jest densytometria szyjki kości udowej i odcinka lędźwiowego kręgosłupa. Zdjęcie RTG pokazuje tylko bardzo zaawansowaną osteoporozę i nie może być podstawą rozpoznania. A chorobę tym łatwiej pokonać, im wcześniej podejmie się leczenie. Kuracja trwa kilka lat i wymaga współpracy pacjenta i lekarza. Właściwie dobrane leczenie umożliwia nie tylko zatrzymanie postępu choroby, ale także odbudowę utraconej tkanki kostnej.

Leki stosowane w leczeniu osteoporozy

leki powstrzymujące niszczenie kości
- bisfosfoniany
- estrogeny
- kalcytonina
- raloksyfen
leki pobudzające tworzenie i uwapnienie kości
- preparaty wapnia i witaminy D
- fluorki
- parathormon (PTH)

!@(uploads/osteoporoza02.jpg:R120 popimg: “…DO PEŁNA…”)Jak przeciwdziałać osteoporozie:

1. Spożywaj pokarmy bogate w wapń (mleko i jego przetwory: jogurty, kefir) i wit. D (tran, żółtko jaj) tak, żeby Twoje kości miały odpowiednią ilość budulca.
2. Jeżeli uważasz, że nie jesteś w stanie zapewnić swojemu organizmowi właściwej podaży
   wapnia w diecie rozpocznij przyjmowanie preparatów wapniowo-witaminowych.
3. Postaraj się osiągnąć i utrzymać prawidłową dla swojej płci, wieku i wzrostu masę ciała.
4. Korzystaj ze słonecznej pogody (pod wpływem promieni słonecznych powstaje w skórze witamina D).
5. Zmień tryb życia z siedzącego na bardziej aktywny – zacznij się gimnastykować, dużo spaceruj.
6. Postaraj się ograniczyć do minimum używki, tj. kawę, papierosy, alkohol – zadbasz w ten sposób nie tylko o kości, ale o cały organizm.
7. Bądź ostrożny – unikaj sytuacji mogących doprowadzić do upadku, a w konsekwencji do złamań kości.
   a.zostań w domu, kiedy jest ślisko,
   b.przy wannie zamontuj uchwyt, który pomoże Ci bezpiecznie z niej wyjść,
   c.połóż na podłodze w łazience antypoślizgowy dywanik,
   d.zaopatrz się na zimę w buty na grubym bieżniku (zabezpiecza przed poślizgiem),
   e.korzystając ze schodów zawsze trzymaj się poręczy,
   f.unikaj podnoszenia dużych ciężarów.
8. Jeżeli zidentyfikowałeś u siebie obecność czynników ryzyka rozwoju osteoporozy, zainteresuj się możliwością wykonania badania densytometrycznego kości.
9. Jeżeli przyjmujesz przewlekle leki, zapytaj lekarza rodzinnego, czy nie mają one negatywnego wpływu na kości.
10. Poproś swojego lekarza, aby ocenił, czy Twój organizm jest zagrożony osteoporozą.

Fizjoterapia

- zapobieganie bólowi: ostrożny masaż, masaż podwodny, fango, elektroterapia, ćwiczenia czynne w odciążeniu
- budowa siły mięśniowej: ostrożne ćwiczenia oporowe, krótkie napięcia, pozycja stabilna, kręgosłup najlepiej w pozycji poziomej,
- postawa i ruchomość w stawach: ćwiczenia mięśni posturalnych, nauka prawidłowej postawy

Jeśli spełnimy wszystkie te warunki (słońce, ruch i odpowiednia dieta) to nie będziemy mieli żadnych problemów z osteoporozą. Ważne jest jednak, aby przeciwdziałać tej chorobie już w wieku wcześniejszym, a nie wtedy gdy już się rozwinie. Być może uda się nam wówczas oszukać przeznaczenie i niechciany kolekcjoner u nas nie zagości!

Artykuły o podobnej tematyce:
W bolesnym kręgu.
Artretyzm.

Opracował Krzysztof Ziewacz

Rysunki: Anna Śliwińska – Kukla